|
HİZMET
KÖPEKLERİ
Günümüzde köpek eğitimi ve köpek davranışları üzerinde yapılan
çalışmalar ilerledikçe köpeklerin kullanım alanları da artmaktadır.
Köpekler bedensel ve zihinsel engellilerin eğitiminde, zihinsel
gelişmelerinde ve yaşamlarında yardımcı olarak kulanılmaktadırlar.
Köpeklerin engellilere yardımcı olarak kullanılmaları görme
engellilerle başlamış olsa da artık pek çok engelli insan
için köpekler yardımcı olarak kullanılmaktadır.
Engelli insanlarla yaşayan ve onların
bazı ihtiyaçlarında yardımcı olan köpekler engellilerin durumlarına
göre sınıflara ayrılmakda ve yaptıkları işlere göre de isimlendirilmekdedirler.
Bu köpekler genel olarak bütün ülkelerde şu şekilde sınıflandırılırlar.
1- Görme engelliler için rehber köpekler (guide dogs)
2- İşitme engelliler için duyan köpekler (hearing dogs)
3- Görme ve işitme engelliler dışındaki bedensel engellilere
yardımcı olan hizmet köpekleri (service dogs). Hizmet köpekleri
bedensel engelliler için çeşitli yardımlarda bulunurlar. Örneğin
tekerlekli sandalyeden yaşan biri için yere düşen objeleri
alıp vermek, kapıları açmak, ışıkları yakıp söndürmek, çamaşır
makinası doldurup boşaltmak gibi.
Engellilere yardım eden bütün bu köpekler ise yardım köpekleri
(assitance dogs) ismi altında adlandırılırlar. Ayrıca terapi
köpekleri olarak adlandırılan köpekler ise sadece engelliler
için değil hastanelerde, huzur evlerinde, psikiyatri klinikleri,
okullar ve benzeri yerlerde kalan herkes için görev yaparlar.
Terapi köpekleri bu yerleri sahipleri ile düzenli olarak ziyaret
ederek buradaki insanların köpeklerle temasını sağlarlarlar.
Köpeklerin hasta insanlarla temasında onları rahatlattığı,
tansinyonlarını belli ölçüde düşürdüğü, kalp atışlarını düzene
koyduğu, onları meşgul ederek rahatlattığı, hastaların iyileşmelerini
hızlandırdığı artık bilimsel olarak ispatlanmıştır. Bazen
terapi köpekleri psikiyatrik hizmet köpekleri olarak da ayrılabilmektedirler.
Yukarıda verilen örneklerdeki bütün köpekler çalışan ve özel
köpeklerdir.
Hizmet köpeklerinin
yetiştirilmeleri ve eğitimi
Hizmet köpekleri özel köpeklerdir ve
diğer köpeklerden ayrılırlar. Hizmet köpeği engelli sahibi
ile onun girdiği heryerde onunla 24 saat beraber yaşar. Bu
köpeklerin eğitimleri ve sosyalleşmeleri çok dikkatli ve yapılmalıdır.
Bir hizmet köpeğinin eğitimi 6 aydan fazla sürmektedir. Genellikle
hizmet köpeklerinin eğitimlerine yaşını geçtikten sonra başlanır.
Köpeğin karakterinin belli olması için bu süre beklenmelidir.
Eğitme başlanmadan önce köpeğin sosyaleşmesi için çalışılır.
Hizmet köpeği olacak köpekler yavru iken yaşayacağı ortamda
karşılaşacağı herşeye alıştırılmalıdır. Hizmet köpeği yetiştiren
sivil toplum örgütleri gönüllü aileler bularak yavruları bu
aileler içinde eğitime kadar büyümelerini ve sosyalleşmelerini
sağlarlar. Hizmet köpeklerinin eğitilmeleri bir ekip işidir.
Köpeğin sosyaleşmesi, eğitilmesi, köpeği sahiplenecek engellinin
bu konuda eğitililip köpek için hazırlanması çeşitli uzmanlık
alanlarında insanların birlikte çalışmasını gerektirir.
Hizmet köpekleri
nerede ve kimler tarafından yetiştirilip eğitilirler
Yurtdışında hizmet köpeği yetiştirip
eğiten ülkelerde bu işleri sivil toplum örgütlerinin yaptığı
görülmektedir. Bu sivil toplum örgütleri kar amacı gütmeyen,
üyelerini ve çalışanlarını gönüllülerden alan, bağış ve yardımlarla
kendi varlıklarını devam ettiren kuruluşlardır. Hizmet köpeklerinin
işlerini yapacağı hale gelmelerine kadar geçen sürede onlar
için yapılan harcamalar her engelli insanın karşılayacağı
kadar uygun olmayabilmektedir. Bundan dolayı bu köpeklerin
yetiştirilip eğitlmesini üstlenen sivil toplum örgütleri yetiştirdikleri
köpekleri ücretsiz olarak engelli insanlara verirler.
Hizmet köpekleri yetiştiren ve eğiten sivil toplum örgütlerinde
köpek eğitmenleri, psikologlar, veteriner hekimler, tıp doktorları,
engellilerin eğtimlerinde çalışan öğretmenler gibi çeşitli
uzmanlık dallarında insanlar gönüllü olarak ücretsiz çalışırlar.
Türkiye'de
hizmet köpekleri
Hizmet köpeklerinin Türkiye'de yetiştirilip
eğitilmesi ve engelliler tarafından kullanılması için henüz
yukarıda bahsedilen tarzda bir sivil toplum örgütü bulunmamaktadır.
Böyle bir kuruluş olsa dahi bu köpeklerin kullanımlarında
bazı aksaklıklar olacağı muhakkadır. Hizmet köpekleri özel
köpeklerdir ve eğitilmeleri dışında yaptıkları iş sırasında
bulundukları ortamın çalışmalarına uygun olması gerekmektedir.
Bu köpekler engelli sahipleri ile çalışırken etrafdan dikkatleri
çekilmemeli, insanlar tarafında rahatsız edilmemelidirler.
Hizmet köpekleri üzerlerinde uyarıcı "lütfen sevmeyin
hizmet köpeğidir" gibi ibareler taşıyan yelekler ile
görev yaparlar ve bunları gören insanlar da bu köpeklerin
dikkatini çekmezler, sahibinin iznini almadan onları sevmez,
dokunmazlar. Bu ibareleri taşıyan bu görev köpekleri kullanıldıkları
çoğu ülkede sahibinin girdiği heryere girerler. Lokantalar,
oteller, yüzme havuzları, spor salonları, sinema, tiyatro,
belediye otobüsleri dahil sahibini girdiği heryere girerler.
Bunlar o ülkelerde kanunlarla sağlanmıştır.
Türkiye'de böyle bir uygulama olması
çok zor gibi görülmekdedir. Bizim ülkemizdeki sokak kedi ve
köpekleri hizmet köpekleri için büyük bir sorun teşkil eder.
Tekerlekli sandalyesinde yanında hizmet köpeği ile giden birisine
o bölgenin sokak köpekleri saldırdığında engelli sahibi zaten
sandalyede olduğu için bu köpekleri uzaklaştırmayacak, köpeğini
koruyamayacaktır. Tekerlekli sandalyede oturan bir insan ayakta
koşan bir insana göre köpek için tehdit edici görünmeyecek
ve bu durumdaki bir insandan muhtemelen her sokak köpeği korkup
kaçmayacak ve engellinin köpeğine saldırabilecektir. Sokaktaki
kediler de hizmet köpekleri için dikkat çekici olacaklar ve
köpeğin görevini yapmasını engelleyebileceklerdir. Köpek eğitiminde
yüzdeyüz eğitim yoktur. Yüzde 80-90 lara çıkan bir oran da
köpek iyi eğitimli denilir. Hizmet köpekleri komutlara yüzde
doksa oranında uymalıdır. Bu yüzden de eğitimleri ve uygun
köpeğin seçilmesi zaman almaktadır. Bu köpekleri eğiten kurumlar
köpekleri her sene bazı testlere sokarlar ve köpekde herhangi
bir gerileme olup olmadığına bakarlar. Hizmet köpekleri yüzdedoksan
komutlara uysada sokak kedileri onlar için zaman zaman dikkat
dağıtıc olackalardır. Diğer tarafdan ülkemizde çok sık gördüğümüz
bilinçsiz köpek sahipleri de hizmet köpeklerinin sokaklarda
çalışmasını engelleyecektir. Ülkemizde tasmasız köpek gezdiren,
köpeğinin eğitimli olduğunu etrafa göstermek gibi saplantıları
olan çok insan görmekdeyiz. Bu insanların köpeklerinin hizmet
köpeklerine saldırmaları istenmeyen olaylara sebep verecektir.
Tasmada bağlı dahi olsa saldırganlık gösteren ve diğer köpeklere
havlayan, üzerlerine atlamak isteyen köpekler dahi hizmet
köpeklerinin çalışmalarını engelleyeceklerdir.
Türkiye'de hizmet köpekleri engelli
sahipleri ile halka açık olan çok fazla yere gidemeyecekler,
toplu taşıma araçlarını kullanamayacaklardır. Örneğin otel,
lokanta, spor salonu, pastahane, berber gibi yerlerin çoğuna,
belki de tamamına alınmayacaklardır. Bu yerlerden bazılarının
girmelerine izin verdiğini farzetsek de bu sefer burada bulunan
diğer müşteriler tarafından istenmeyeceklerdir. Türkiye'de
köpek kendilerine hiçbir zarar vermese, rahatsız etmese dahi
onlardan korkan, rahatsız olan, onları istemeyen insanlarla
doludur.
Bu konuda bir kanun çıkmadığı sürece engellilerin köpekle
girmek istedikleri yerlerden çıkarılmalarına karşı herhangi
bir kanuni yaptırım uygulanamayacaktır.
Yukarıda sayılan bütün olumsuzluklar Türkiye'de hizmet köpeklerinin
kullanımını engeller. Fakat bu kadar olumsuzluk karşısında
Türkiye'de engellilerin de köpek sahibi olma, hizmet köpeklerinden
yararlanma hakkları vardır. Köpek hizmet köpeği olarak görev
yapmasa dahi engelli bir insanın köpekle yaşaması, onun karşılıksız
sevgisini alması o insana mutlaka yararlı olacaktır.
Türkiye'de yabancı ülkelerdeki gibi hizmet köpekleri kulanıllmasa
da bazı kısıtlamalarla gene de bu tür köpekler kullanılabilir,
ya da ileride yapılacaklar için ilk adımlar atılabilir.
Bazı engelli vatandaşlarımız köpek
eğitimi için bilgi istemekde ve bazı yerlerin de kendilerine
hizmet köpeği eğitebileceklerini söyleyip çok yüksek ücretler
talep ettiklerini belirtmektedirler. Hizmet köpeklerinin eğitimi
bir ekip işidir ve çeşitli uzmanlık dallarından insanların
beraber çalışması gerekmektedir. Köpek sahibi olmak isteyen
engellilerin veya onları yönlendirecek kişilerin konu hakkında
bilgileri olmalı ve köpek sahiplenilmeden evvel doğru kararlar
alınmalıdır.
Türkiye'de hizmet köpekleri ile
ilgilenenler ve Türkçe kaynak bulamayanlar, yabancı kaynaklara
ulaşamayanlar için aşağıda linki verilen forum eğer gerekli
ilgi gösterilirse bu konuda yardımcı olmak amacıyla açılmıştır.
Yabancı kaynaklardan araştırma yapanlar, konuyla ilgilenenler
forum vasıtası ile hizmet köpekleri ile ilgili doğru bilgi
kaynağının oluşturulmasına ve ilgili bir sivil toplum örgütünün
kurulmasına yardımcı olabilirler.
Foruma
gitmek için tıklayınız
|
